شنبه, ۰۷ ربیع الاول ۱۴۴۲هـ| ۲۰۲۰/۱۰/۲۴م
ساعت: مدینه منوره
Menu
القائمة الرئيسية
القائمة الرئيسية

په کپیټلېزم کې اقتصادي وده، خلکو ته د خدمت په مانا نه ده

خبر

په دې وروستیو کې نړیوال بانک د تانزانیا اقتصاد له ۷ نورو هېوادونو سره مقایسه کړی او دغه هېواد د منځني عاید په ټیټ نمبر هېوادونو کې راغلی، په داسې حال کې چې په ۲۰۱۹م کې دغه دری نور هېوادونه په خپل اقتصاد کې شاته پاتې وو.

تبصره

د نړیوال بانک د راپور پر اساس، یاد هېوادونه د دې لپاره بررسي شوي چې د منځني عاید ټیټ ګروپ لپاره برابر شي، ځکه چې د یادو هېوادونو ملي ناخالص عاید په ۲۰۱۸م کې ۱۰۲۰ډالرو څخه، په ۲۰۱۹م کې ۱۰۸۰ ډالرو ته لوړ شوي وو. 

نړیوال بانک د عاید له مخې د نړۍ اقتصاد په څلورو ډلو وېشلی: لومړی؛ ټیټ، دویم؛ منځنی، درېیم؛ لوړ منځنی او څلورم یې د لوړ عاید لرونکي هېوادونه دي. دغه وېشنه هر کال د جولای په لومړۍ نېټه ترسره کېږي  او د ناخالصو ملي عایدو پر اساس ترسره کېږي. د یوه هېواد د یوه کال د ټولو تولیداتو او خدمتونو مالي ارزښت او پر ټول نفوس وېشلو ته ناخالص ملي عاید ویل کېږي.

دغه ملي ناخالص عاید چې د نړیوال بانک په وسیله د اقتصاد د ودې معلومولو لپاره کارول کېږي واقعي نه دي، ځکه چې په دې کې ټولې لاسته راغلې پیسې شاملې دي. کله چې دا په نفوس باندې ووېشلې شي او په عموم کې د هر نفر عاید په غیر منصفانه ډول وېشل کېږي، په اصل کې حقیقت بل دی، ځکه نو د هېواد خلک په خپل ژوند کې مثبت بدلون نه ویني.

د اقتصاد دا ډول رشد یو خیال دی، د یوه تړلي هېواد اقتصاد به څنګه پرمختګ وکړي؟ د تانزانیا ملي قرض د ۲۰۱۸م په اپرېل کې ۴۹،۸۶ تریلیونه چې د ۲۰۱۹م په اپرېل کې ۵۱،۰۳ ترېلونو ته لوړ او په ۲۰۲۰م کې ۵۵،۴۳ تریلیونو ته ورسېد. ځکه نو دغه څرګندونې یو خیال او فرېب خوړل دي.

سربېره پردې تانزانیا پراخې زراعتي ځمکې لري، ډېرې ساده سرچینې، چې تقریبا ۶۰ میلیونو ته رسېږي د دې تر څنګ د اوبو لویې سرچينې لري، لکه د ویکتوریا جهیل چې د نړۍ له لویو جهیلونو څخه شمېرل کېږي او تقریبا ۶۵،۵۸۳ متر مربع ځمکه ترې لاندې ده. په دغو کې یوازې تانزانیا ۴۹٪ سهم لري او ۳۳،۷۰۰ کیلو متر مربع ځمکه کېږي، همدارنګه دغه ځمکې د هند د جهیل په واسطه هم احاطه شوي، چې د دواړو موخو لپاره هم د خواړو د تولید او هم د پیسو د لاسته راوړلو لپاره ورڅخه ګټه اخیستل کېدای شي. همدارنګه په پراخه کچه د ګازو زېرمې هم لري. 

په پراخه کچه د معدنونو زېرمې لري، په ځانګړي ډول د طلا ذخیرې یې، په افریقا کې له غانا او جنوبي افریقا څخه وروسته درېیم مقام لري. د تانزانیا له ازادۍ اخیستو وروسته له یوې پېړۍ څخه زیات وخت کېږي، چې تانزانیا له فقر څخه کړېږي. په داسې حال کې چې د یاد هېواد ۷۵٪ خلک د خپل ژوند د دوام لپاره په زراعت کې بوخت دي، خو دغه بخش له ۲۰۱۵ م څخه تر ۲۰۱۷م پورې له ۳،۲٪ څخه ۱،۳٪ ته رالوېدلی دی. 

اسلامي اقتصادي سیستم له کپیټلیستي اقتصادي سیستم سره پوره توپیر لري. په کپیټلېزم کې د اقتصادي ودې تاثیرات په ډېرو کمو تجارانو باندې وي، ځکه چې د کپیټلېزم په پالیسیو کې فرد په نظر کې نیول کېږي، چې د اسلام له نظره سرچینې سره ګډې دي او د ټولو خلکو د ارامتیا لپاره کارول کېږي ځکه په اسلام کې د شخصي ګرایۍ او ملي ګرایۍ پر ځای ټول خلک په نظر کې نیول کېږي.

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر ته

لیکوال: سید بایټوموا ـ په تانزانیا کې د حزب التحریر د مطبوعاتي دفتر غړی

 

د مطلب ادامه...

له اسلام پرته په نړۍ کې د کوچنیانو غږ څوک اوري؟

خبر

  د کوچنیانو لپاره د ملګرو ملتونو صندوق «یونیسف»ـ چې په نیویارک کې دی ـ تمه درلوده چې د کرنا وباء له کبله اقتصادي او ټولنیز بحران به، د نړۍ ۷میلیونه ماشومان له خوار ځواکۍ سره مخ کړي.

یاد سازمان په خپله نننۍ بیانیه کې وویل: «په ۲۰۱۹ م کې د هغو کوچنیانو چې له خوار ځواکۍ او د وزن له کمښت څخه ځورېدل ۴۷ میلیونه وو، خو د کرونا وباء په خپرېدو سره په تدریجي ډول ۵۴ میلیونو ته ورسېد. دغه بیانیه په میاشت کې د ۱۰زور کوچنیانو د مړينې ښکارندويي کوي، په ځانګړې توګه  د افریقا لویې وچې په جنوبي هېوادونو کې.» ( منبې: الدستور الاردینه)
تبصره

د پانګوال نظام له شر او مصیبتونو هېڅوک په امن کې نه دي، نښې یې د ځمکې پر مخ په هر څه کې ښکاري ان ونې او ډبرې هم ترې په امن کې نه دي. ایا دا زموږ لپاره د حیرانتیا خبره نه ده، چې په ۲۰۲۰م کې ۵۴میلیونه کوچنیان له خوارځواکۍ ځوریږي!؟  

د پانګوالۍ نظام اقتصادي ستونزه په منابعو او تولیداتو کې بولي او ټوله پاملرنه يې د منابعو او تولیداتو زیاتوالي ته کړې، دغه راز د وېش پر مساله یې هېڅ تمرکز نه دی کړی. د وېش مساله یې د پیسو دستګاه ته پریښې ده. نو په داسې حال کې هر هغه څوک چې پیسې لري، د وسایلو مالک دی او څوک یې چې نه لري ترې محروم دی. څوک چې د پیسو د لاسته راوړلو توان لري، هر هغه څه چې وغواړي تر لاسه کولی یې شي او څوک یې چې نه لري ترې محرومېږي. په همدې دلیل ډېره پانګه د کمو کسانو په لاس کې ده او ډېر نور خلک له لوږې ځوریږي. دغه راز ډېری خلک په زیاته هڅه د ژوند لومړنۍ اړتیاوې پوره کوي.  

نو یوازې اسلام هغه دین دی، چې د خپل رعیت اړتیاوې پوره کوي او همدارنګه دولت په اسلام کې د هغو کسانو رهبري کوي، چې سرپرست او د کار توان نه لري. نو په دې سره د اسلامي خاورې په هېوادونو کې هېڅوک وږي نه پاتې کېږي.

«أَيُّمَا أَهْلِ عَرْصَةٍ أَصْبَحَ فِيهِمُ امْرُؤٌ جَائِعًا، فَقَدْ بَرِئَتْ مِنْهُمْ ذِمَّةُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى»

(رواح احمد:  ۴۷۴۲)

ژباړه: کله چې د یوې سیمې خلک په داسې حال کې شپه سبا کړي، چې په منځ کې يې وږی وي، نو د الله سبحانه وتعالی تضمین له هغوی څخه لرې دی.

مسلمانان او حکام یې په خپل اوږده تاریخ کې په همدې ډول پر مخ تللي دي. په اسلام کې لومړنی کس حاکم دی، چې وږی کېږي به او وروستی کس دی چې مړېږي به، تر څو پوه شي چې الله سبحانه وتعالی له هغه څخه د خپل رعیت په اړه پوښتنه کوي. عمر ابن خطاب د اذزبایجان د والي ډالۍ رد کړه، په داسې حال کې چې خوندوره ډوډۍ وه، کله چې د والي استازی هغه ته راغی او ډالۍ يې ورکړه، له هغه يې وپوښتل: ایا ټولو مسلمانانو داسې ډوډۍ خوړلې؟ استازي وویل: نه؛ ځکه دا خواړه د ځانګړو کسانو لپاره دي. د عمر لایق نه و، ډالۍ يې رد کړه او والي ته يې پیغام ولېږه چې پکې ویلي یې وو: «که هغه، هغه څه ونه خورې چې رعیت يې خوري، نو څه ډول به د رعیت له حاله خبر شي؟» دغه راز عمر خپلې خېټې ته ويل: ( که ارامه وې یا نه، تر څو چې د مسلمانانو د کوچنیانو خېټه نه وي مړه شوې، هېڅکله به غوښه و نه څکې)

ای مسلمانانو! نړۍ  ته وګورئ چې څرنګه ستاسو اېډیولوژۍ او د نبوت پر تګلاره ثاني خلافت ته اړتیا لري؛ نه یوازې دا چې اسلام پلی کړئ او ټولو ته یې ورسوئ، بلکې  هڅه وکړئ چې عدالت او ارامښت په نړۍ کې حاکم شي او ‎د شریعت د احکامو پر بنسټ د پانګې وېش را وګرځوئ.

 نو ای مسلمانانو، تاسو د خلافت د تاسیس لپاره رابلوم!

لیکوال: خلیفه محمد ــ ولایه اردن

ژباړن: الهام پردېس

د مطلب ادامه...

د ماکیاولي مریدان د فساد رېښې نه شي ایستلی Featured

د افغانستان حکومت د وزیرانو، معینانو، والیانو او مشاورینو په ګډون ځينې لوړپوړي دولتي چارواکي څارنوالۍ ته معرفي کړي دی. همدارنګه ځينې پخواني دولتي چارواکي یې هم نیولي، چې پر بېلابېلو جرمونو محکوم شوي دي.

موږ د دغو اقداماتو د اصلي ماهیت په اړه دوه ټکي د پام وړ ګڼو:

لومړی: په پانګوالي نظام کې د اعمالو او سیاستونو معیار ګټه دی. دغه معیار هم په وګړو او هم په دولتونو او هغو چارواکو کې لیدل کېږي، چې د دغو نظامونو په راس کې دي. په دغه ډول نظامونو کې ولسمشر، هغه ته نږدې کړۍ او د حکومت بنسټ ځان د ماکیاولي مریدان ګڼي او ماکیاولي په جمهوري نظام کې د سیاست پلار دی. هغه د خپل سیاسي لید لپاره د یوه حاکم مثال راوړي چې د خپلو جنرالانو په وسیله ځينې کسان وژني او له صحنې یې لرې کوي؛ خو کله چې خلک نیوکه ورباندې کوي، حاکم خپل جنرالان په دار ځړوي. د ماکیاولي له نظره دغه حاکم غوره سیاستوال و؛ ځکه چې له یوې خوا یې له خپلو جنرالانو څخه ګټه واخیسته او له بلې خوا یې د هغوی په وژلو ځان ته برائت ورکړ او خلکو ته یې ځان یوه منلې او د فساد ضد څېره وښوده.

د افغانستان چارواکي د خپلې سیاسي بقا او ګټو د ټينګښت لپاره همدا ډول سیاست کوي. له یوې خوا فساد ته لار هواروي او خپل فاسد دوستان پر لوړو دولتي څوکیو ګوماري او له بلې خوا څه مهال وروسته همدا کسان پر فساد تورنوي، ترڅو دوی د فساد ضد څېرو په توګه راښکاره شي. د دوی دا زده دي چې څنګه د خپل فساد د پوښښ لپاره پوپولیستي او عوام غولوونکي سیاستونه وکاروي او د ټولنې فضا چټله کړي.

دویم: د اسلامي خاورو چارواکي له هغې ډلې د افغانستان چارواکي تل ځانونه د هغو کسانو پوروړي ګڼي چې پر څوکۍ یې کېنولي دي. په واقعیت کې دوی هغه لاسپوڅي دي، چې د امریکا او ناټو د رضایت لپاره هر کار کوي. ټاکل شوې چې د افغانستان حکومت د ۲۰۲۰ کال په پای کې په جینوا کنفرانس کې خپلو بادارانو ته کاري راپور وړاندې کړي. د همدې لپاره د فساد ضد فعالیتونه کوي، ترڅو په هغه کنفرانس کې څه ناڅه لاسته راوړنه ولري او د خپلو غربي اربابانو رضایت تر لاسه کړي.

د افغانستان مسلمان خلک باید ونه غولېږي او باید وپوهېږي چې فساد په دا ډول نمایشي حرکتونو له منځه نه ځي. فساد د جمهوریت او ډيموکراسۍ دویم نوم دی او د دغه نظام اصلي جوهر فساد جوړوي. اسلام باید د خلافت دولت په وسیله په انقلابي او هر اړخیز ډول پلی شي، ترڅو دغه نظامونه، څېرې او معیارونه له منځه ولاړ شي او د اسلام سلامتي د پانګوالۍ د فساد ځایناستې شي.

د حزب‌التحریر - ولایه افغانستان مطبوعاتي دفتر

د مطلب ادامه...

رښتیني رهبران پړه پر خلکو نه ور اړوي

خبر:

اسلام اباد: په داسې  حال کې چې د کرونا ویروس پېښې مخ پر زیاتېدو دي او ګرځبندیز هم په دې موخه جبري شوی چې دغه مرګونی ویروس کنټرول ګړي، خو بیا هم د هېواد په کچه په تېرو ۲۴ ساعتونو کې له ۹۵۳۲ زیاتې پېښې لیدل شوي او خلک له صحي لارښوونو سرغړونه هم کوي. (سرچینه: ډان)

تبصره:

د نورې نړۍ په څېر پاکستان هم کرونا وایرس سخت ځپلی، خو کوم څه چې پاکستان به زیات وځپي هغه د ښکېلو چارواکو ناسم مدیریت دی. په پاکستان کې له لومړۍ ورځې کرونا ویروس سم مدیریت نه شو. په داسې یوه هېواد کې چې په میلیونونو خلک یې د فقر تر کرښې لاندې ژوند کوي، خلک یوازې پرېښودل شول، تر څو ځانونه او نږدې کسان پخپله وژغوري. SOP (د عملیاتو معیاري طرزالعمل) اعلان شو، خو وروسته ترې کوم نظارت او ارزونه نه ده شوې.  دولت ګومان کوي چې د دوی دنده یوازې اعلان دی او عملي کار ته اړتیا نشته. په پایله کي لیدل کېږي چي بازارونه له ګڼې ګوڼې ډک دي. ګڼ مېشتي سیمې کاملاً د دولت لخوا له پامه غورځول شوي او نه هم کومو چارواکو له دغو سیمو څخه لیدنه کړې. کوم څه چې موږ په لاس کې لرو یوازې ځیني ارقام او محاسبې دي چې د ځانګړو سیمو له پلټنې څخه لاسته راغلي دي. څوک نه پوهېږي، یا په دې اړه له سره غور نه کوي چې په ګڼ مېشتو او بې پلانه ابادو شویو سیمو کې څومره سرغړونې شوي.

د پاکستان خلک په ښکاره د دولت له لوري ملامتېږي، چې بې پروایي کوي او د ځان ساتنه نه کوي. د دولت له لوري موږ یوازې د خبري کنفرانسونو او د «احساس پروګرام» مخ ته وړل وینو، چي یوازې بې وزلو ته بې ځایه هیلې ورکوي. لومړی وزیر عمران خان ګومان کوي دا کار د شهرت ګټولو یوه ښه لار ده. اړین بېړني روغتیایي توکي چې د مالیه ورکونکو په پیسو رانیول شوي یا هم د مرستې په بڼه ترلاسه شوي، په اړه یې د دولت له لورې ډېرې لاپې وهل کېږي. خو بیا هم په هره سیمه کې خلک له ستونزو سره لاس او ګرېوان دي.

ډاکټرانو په نه ستړي کېدونکي ډول چوپړ ته ملا تړلې او ګڼو یې د نورو د ژغورلو پر مهال خپل ژوند له لاسه ورکړی. تر اوسه په ټول پاکستان کې تر اوو زرو زیات ډاکټران او روغتیایي کارکوونکي د کوویډ- ۱۹ له امله تشخیص شوي. دغو ډاکټرانو ته اړینې ژغورونکي بستې نه دي برابري شوي او په ځینو مواردو کې، کله چې ډاکټران پر دغه ناروغۍ اخته شوي، د هغو روغتونونو له لوري بیرته ځواب شوي، چې دوی مخکې خدمت پکې کاوه. روغتونونه له ګڼې ګوڼې ډک دي او خلک پر ویروس له اخته کېدو څخه ویره لري. خلک پر ناروغۍ تر اخته کېدو زیاته وېره درملنې څخه لري، ځکه له ډېرو ناروغانو سره بې غوري شوې او د مرستې لټولو پر مهال یې ژوند له لاسه ورکړی دی.

د پاکستان خلک بې وزله دي، خو کمعقلان نه دي. دوی هغه نسل دی چې پلرونو یې د برصغیر د مسلمانانو د ازادۍ لپاره قرباني ورکړې ده. ډېرو یې داسې بېلګې پرې ایښي چې د اړتیا پر وخت یې د اړمنو لاسنوی کړی. ډاکتران د انټرنیټ په مټ ناروغانو ته په وړیا ډول خدمات وړاندې کوي. موږ ولیدل چې څه ډول خلکو اړمنو کسانو ته خواړه وېشل او ان موږ داسې خلک ولیدل چې خپلو کارکونکو ته یې پر داسې مهال هم تنخوا ورکوله چې دوی ته یې نور کار نه شو کولای. ډېرو خلکو په خپل مټ  ډېر کارونه وکړل چې لا هم کفایت نه کوي، ځکه دوی اړینې سرچینې او ځواک نه لري چې له روان حالت سره مبازره وکړي.

که اوس نه وي، نو کله؟ د پاکستان مسلمانانو د عمران خان اصلي څېره ولیده، چې د ریاست مدینه په شعار یې رایي ترلاسه کړې، خو په اصل کې کفارو ته ژمن و. پرېږدئ چې عمران خان د ډیموکراسۍ پر تابوت ورستی مېخ شي. راځئ، د دې طاغوتي حاکمیت پر وړاندې راپورته شو او خلافت تاسیس کړو، چې د خپلو خلکو د روغتیا مسوولیت به په غاړه لري. په تاریخ کې د دې ډېرې بېلګې شته، چې خلافت خپلو خلکو ته روغتیایي چوپړونه برابر کړي دي. خلیفه به دا یقیني کړي چې خلک به د لوږې او وبا پر مهال د غفلت له امله نه مري. خلیفه به دا یقیني کړي چې خلک کافي روغتیایي اساتنیاوې تر لاسه کړي. د ده اندېښنه به دا نه وي چې په راتلونکو ټاکنو کې خپله بریا وساتي، بلکې اندېښنه به یې دا وي چې د الله سبحانه وتعالی پر وړاندې خپل موقف خوندي کړي.

لکه څنګه چې عمر ابن الخطاب فرمایي: «که د فرات پر غاړه یو سپی له لوږې مړ شي، دا په دې مانا چې ما په خپله دنده کې غفلت کړی.» الله سبحانه وتعالی دې موږ ته دغه ډول رښتنې رهبري را په برخه کړي.

یوازې یو داسې دولت، چي د رسول صلی الله علیه وسلم پر منهج رامنځته شوی وي، پرته له دې چې د چا عزت او حیثیت ته زیان ورسوي، دغه راز د دې وړتیا لري چې دا ډول ناورینونو ته اوږه ورکړي. عمر بن الخطاب روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِخِيَارِ أُمَرَائِكُمْ وَشِرَارِهِمْ؟ خِيَارُهُمُ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتَدْعُونَ لَهُمْ وَيَدْعُونَ لَكُمْ، وَشِرَارُ أُمَرَائِكُمُ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ»

ژباړه: تاسو ته ستاسو ښه او بد امیران در ونه پېژنم؛ ښه امیران هغه دي چې تاسو دوی خوښوئ او دوی تاسو. تاسو پر هغوی سلام وایاست او هغوی پر تاسو. بد امیران هغه دي چې تاسو له دوی څخه کرکه لرئ او دوی له تاسو، تاسو پر هغوی لعنت وایاست او هغوی پر تاسو.

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر ته

لیکوال: اېخلاق جهان

د مطلب ادامه...

۱. د خلافت اصطلاح فقهي ده که سیاسي؟ ۲. په دنیا کې د ګناه سزا لیدل، په اخرت کې د همدې ګناه کفاره کېدای شي؟

  • خپور شوی په فقهي

سامح ريحان أبو ميسرة ته:

(ژباړه)

پوښتنه:

السلام علیکم، زه دوې پوښتنې لرم:

لومړۍ پوښتنه: ایا د اسلامي دولت لپاره د «خلافت» اصطلاح  فقهي ده، چې الله سبحانه وتعالی د دغه دولت لپاره فرض ګڼلې ده چې په دغه نامه ونومول شي او که سیاسي اصطلاح ده؟

دویمه پوښتنه: ویل کېږي که یو کس د الله سبحانه وتعالی نافرماني وکړي او خلیفه شرعي جزاګانې (حد، قصاص یا تعزیر) پرې پلي کړي، نو د قیامت په ورځ له دغه کس څخه اخروي عذاب لیري کېږي. اوس پوښتنه داده چې:

اوسمهال موږ جبري سیکولر قانون ته غاړه اېښې او په دار الکفر کې (هغه ځمکه چې اسلام پکې حاکم نه وي)  اوسېږو، که یو کس ګناه وکړي او د بشر په لاس د جوړ شوي قانون له مخې مجازات شي، د بېلګې په ډول: که قاتل ووژل شي یا غل زنداني شي، په داسي حال کې چې د غله سزا د لاس پرېکېدل دي. که داسې وي، نو دغه سزا یې د قیامت په ورځ د ګناه جبران کېدای شي؟ الله سبحانه وتعالی دې پر تاسو، موږ او ټولو مسلمانانو ورحمېږي. پای

ځواب:

وعلیکم السلام و رحمة الله و برکاته!

د لومړۍ پوښتنې په اړه؛ پر امت د الله سبحانه وتعالی له لورې فرض شوی حاکم نظام د «خلافت» نظام دی؛ ‎ځکه خو د خلافت اصطلاح یوه فقهي اصطلاح ده، په دې مانا چې دا یو شرعي حقیقت دی. سربېره پر دې خلافت د دولتدارۍ یو نظام دی، مانا دا چې په دې نظام کې سیاسي چارې ترسره کېږي چې خلیفه یې مخ ته وړي. تفصیل یې په لاندې ډول دی:

۱. د خلافت اصطلاح یوه فقهي اصطلاح ده (شرعي حقیقت)، ځکه شرعي نصوص پر دې دلالت کوي، لکه د نصوصو لاندې بېلګې:

الله سبحانه وتعالی فرمایي:

﴿وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَلَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضَى لَهُمْ وَلَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْنًا يَعْبُدُونَنِي لَا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئًا وَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ﴾

[النور:۵۵]

ژباړه: الله سبحانه وتعالی ستاسو له هغو کسانو سره چې ایمان راوړي او ښه عملونه وکړي، وعده کړې ده چې هغوی په ځمکه کې هماغه شان خلیفه ګان وګرځوي لکه څنګه چې یې له هغو څخه مخکې تېر شوي خلک یې ګرځولي وو. د هغو لپاره به هغه دین پر محکمو بنسټونو ودروي چې الله سبحانه وتعالی ورته خوښ کړی دی او د هغو د وېري (اوسنی) حالت به په امن ورته بدل کړي. هغوی دې زما بندګي کوي او زما سره دې کوم شی نه شریکوي. څوک چې له دې وروسته کفر غوره کړي، نو همداسې کسان فاسقان دي.

همدارنګه احمد او ابو داود الطیالسي له حذیفه بن الیمان څخه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«إِنَّكُمْ فِي النُّبُوَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ مُلْكًا عَاضًّا، فَيَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ جَبْرِيَّةً، فَتَكُونُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ تَكُونَ، ثُمَّ يَرْفَعُهَا إِذَا شَاءَ أَنْ يَرْفَعَهَا، ثُمَّ تَكُونُ خِلَافَةٌ عَلَى مِنْهَاجِ النُّبُوَّةِ»، ثُمَّ سَكَتَ»

ژباړه: نبوت به ستاسو په منځ کې وي تر هغو چې د الله سبحانه وتعالی خوښه وي. بیا به د نبوت پر منهج «خلافت» وي، تر هغو به وي چې د الله سبحانه وتعالی خوښه وي، بیا چې د الله سبحانه وتعالی خوښه وي ستاسو له منځ څخه به یې پورته کړي او بیا به میراثي دولتونه وي، تر هغو چې د الله سبحانه وتعالی خوښه وي، بیا چې د الله سبحانه وتعالی خوښه شي له منځه به یې یوسي، بیا به جبریه دولتونه وي، تر هغو چې د الله خوښه وي، بیا چې د الله  سبحانه وتعالی خوښه وي له منځه به یې یوسي. او بیا به د نبوت پر منهج «خلافت» را منځ ته شي. تر دې وروسته رسول الله صلی الله علیه وسلم چپ پاته شو.

مسلم له ابی حازم څخه روایت کوي، چې وایي: ما له ابو هریرة سره پنځه کاله تېر کړل، له ده څخه مې د رسول الله صلی الله علیه وسلم دغه حدیث واورېدی، چې وایي:

«كَانَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ تَسُوسُهُمُ الأَنْبِيَاءُ، كُلَّمَا هَلَكَ نَبِيٌّ خَلَفَهُ نَبِيٌّ، وَإِنَّهُ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي، وَسَيَكُونُ خُلَفَاءُ فَيَكْثُرُونَ قَالُوا: فَمَا تَأْمُرُنَا؟ قَالَ: «فُوا بِبَيْعَةِ الأَوَّلِ فَالأَوَّلِ، أَعْطُوهُمْ حَقَّهُمْ، فَإِنَّ اللَّهَ سَائِلُهُمْ عَمَّا اسْتَرْعَاهُمْ«

ژباړه: د بني اسرایلو سیاست د هغوی پیغمبرانو کاوه، کله به چې یو پیغمبر له منځه ولاړ، نو بل پیغمبر ور پسې راتله او له ما څخه وروسته نبي نه راځي، له ما څخه ورسته به خلیفه ګان وي هغه هم ډېر زیات.  صحابه وو وپوښتل: ته موږ ته د څه کولو امر کوې؟ ده صلی الله علیه وسلم وفرمایل: "تاسي له دوی(خلیفه ګانو) سره یو په بل پسې بیعت وکړئ او دوی ته د دوی حق ورکړئ، هغه څه چې دوی ته سپارل کېږي په اړه به یې الله سبحانه وتعالی هرو مرو محاسبه ورسره وکړي.

همدارنګه مسلم له ابو سعیدالخدري څخه روایت کوي چې رسول الله وفرمایل: »إِذَا بُويِعَ لِخَلِيفَتَيْنِ، فَاقْتُلُوا الْآخَرَ مِنْهُمَا« ژباړه:که د دوو خلیفه ګانو لپاره بیعت اخیستل کیدی، نو په دوی کې یې وروستی هغه ووژنئ.

ځکه نو له شرعي نصوصو څخه څرګنده شوه چې نظام «خلافت» دی او په دې نظام کې حاکمان خلیفه ګان دي. دغه نوم رسول الله صلی الله علیه وسلم ورکړی دی. راشده خلفاوو ته هم له همدې امله دغه لقب کار شوی دی... خلیفه امیرالمومنین او د مسلمانانو امام دی چې د الله سبحانه وتعالی د حکم له مخې پر مسلمانانو حاکمیت کوي. ځکه نو «خلافت» او «خلیفه» فقهي اصطلاحات دي، «شرعي حقیقت» دی چې په نصوصو کې یې د پورته ذکر شویو شرعي نصوصو په شمول یادونه شوې ده.

۲. دا حقیقت چې د «خلافت» نظام فرض دی، دا د هغو دلایلو له مخې چې په قران، سنت او د صحابه وو په اجماع کې یې یادونه شوې ده، د لاندې دلایلو په شمول:

الله سبحانه وتعالی په قران کریم کې رسول الله صلی الله علیه وسلم ته په خطاب کې فرمایي:

﴿فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ﴾ [المایده:۴۸]

ژباړه: نو له دې کبله د الله سبحانه تعالی له نازل کړي قانون سره سم د دوی تر منځ پرېکړه وکړه، او کوم حق چې تاته راغلی دی، له هغه څخه په مخ اړولو سره د هغو د غوښتنو پیروي مه کوه.

بل ځای الله سبحانه تعالی فرمایي:

﴿وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْك [المایده:۴۹]

ژباړه: نو [اې محمده صلی الله علیه وسلم] ته د الله سبحانه وتعالی له نازل کړي قانون سره سم د دې خلکو د چارو پرېکړه وکړه او د هغوی د خواهشاتو پیروي مه کوه. پام کوه چې دا خلک تا په فتنه کې وانه چوي.

د الله سبحانه وتعالی په نازل شوي قانون باندې د حکم کولو په اړه د رسول الله صلی الله علیه وسلم مخاطب کول په اصل کې د ده امت ته خطاب دی. په دې مانا چې له رسول الله صلی الله علیه څخه ورسته باید دوی داسې حاکم پیدا کړي چې د دوی تر منځ د الله سبحانه وتعالی په را نازل شوي قانون سره حکم وکړي.

په ایت کریمه کې د الله سبحانه وتعالی امر یوه وجیبه ده؛ ځکه د امر کولو موضوع یې فرض ده. لکه څه رنګه چې په اصولو کې واضح شوې ده دا د قاطعیت دلیل دی. کوم حاکم چې د مسلمانانو تر منځ د الله سبحانه وتعالی په نازل شوي شریعت سره حکم وکړي، خلیفه دی او په دې ترتیب سره یې حاکم نظام د خلافت نظام دی. له دې سربېره د حدودو او نورو واجبي احکامو پلي کول له خلیفه پرته ناشوني دي. د واجب (فرض) تر سره کولو لپاره چې کوم شی اړین دي، هغه خپله واجب دي. نو د خلافت تاسیس چې شریعت پلی کوي، فرض دی. نو په دې ډول؛ حاکم ته یې خلیفه ویل کېږي او حاکم نظام ته خلافت ویل کېږي.

د سنتو له مخې: له نافع څخه راویت دی چې وایي؛ عبدالله بن عمر راته وویل: ما له رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل:

«من خلع يداً من طاعة لقي الله يوم القيامة لا حجة له، ومن مات وليس في عنقه بيعة مات ميتة جاهلية» (رواه مسلم)

ژباړه: څوک چې الله سبحانه وتعالی له اطاعت څخه لاس واخلي د قیامت په ورځ به په داسې حال کې له الله سره مخامخ شي چې هېڅ دلیل به ونه لري او څوک چې په داسې حال کې مړ شي چې د بیعت کړۍ یې په غاړه کې نه وي، مرګ یې د جاهلیت دی.

ځکه نو رسول الله صلی الله علیه وسلم پر هر مسلمان دا لازمي کړل چې د بیعت کړۍ په غاړه کړي او دا یې راته وښودل چې د چا په غاړه کې چې ‎د بیعت کړۍ نه وي مرګ یې د جاهلیت دی. له رسول الله څخه ورسته بیعت له خلیفه پرته له بل چا سره نه کېږي. په حدیث کې د هر مسلمان په غاړه د بیعت د کړۍ د شتون په اړه ډېر ټینګار شوی دی. دا د خلیفه شتون ښیي چې د هغه په شتون سره ټول مسلمانان له یو چا سره د بیعت کولو جوګه کېږي. له دې پرته هغه څوک چې د بیعت په کولو کې غفلت کوي مرګ یې د جاهلیت دی، ځکه دا د هغې ګناه دروندوالی ښیي چې د یو خلیفه د موندلو له کار څخه څوک لاس اخلي؛ هغه چې د اسلام مطابق حاکمیت کوي.

د صحابه وو د اجماع له مخې: دوی (رضی الله عنهم) د رایو په اتفاق پر دې سلا وه چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم تر رحلت وروسته باید د هغه ځایناستی یا خلیفه وټاکل شي. د خلیفه د ټاکلو په اړه د صحابه وو اجماع له دې څخه جوتېږي، چې دوی د رسول الله صلی الله علیه وسلم تر رحلت وروسته د هغه د مبارک جسد ښخول وځنډول او د ده د ځایناستي (خلیفه) د ټاکلو په چاره بوخت شول، که څه هم د مړي تر مرګ وروسته یې تکفین او تجهیز یو فرض کار دی. د کومو صحابه وو چې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د تدفین دنده پر غاړه وه، په همدې چاره بوخت وو، ځینې یې د دې پر ځای چې د تدفین په تیاريو کې برخه واخلي په دې بوخت شول چې خلیفه وټاکي. نور صحابه د دې کار په اړه چوپ پاتې شول او دوې شپې یې د رسول الله صلی الله علیه وسلم د ښخولو د ځنډ په چاره کې له دوی سره ونډه واخیستله. که څه هم دوی کولای شوای د جنازې د ځنډولو غندنه وکړي او رسول الله صلی الله علیه وسلم ښخ کړي. رسول الله صلی الله علیه وسلم د دوشنبې په سهار وفات شو، او د سه شنبې تر ماښام پوري یې جنازه وځنډېدل او په سه شنبه چې کله له ابو بکر رضی الله عنه سره بیعت وشو، بیا رسول الله صلی الله علیه وسلم د شپې په نیمایي کې ښخ کړل شو؛ چې چهارشنبې شپه وه. په دې ډول جنازه دوې شپې وځنډېدل او له ابو بکر سره د رسول الله صلی الله علیه وسلم تر ښخېدلو مخکې بیعت شوی و. پر همدې بنسټ په دې اړه د صحابه وو اجماع شته چې د مړي تر ښخولو دا غوره ده چې یو څوک د خلیفه د ټاکلو  په چاره کې بوخت شي او دا په هغه صورت کې جواز لري چې د خلیفه ټاکل د مړي تر ښخېدلو ډېر فرض وي او لومړیتوب د خلیفه ټاکلو ته ورکړل شي.

پر همدې بنسټ د خلافت تاسیس یو فرض دی او له همدې امله د خلیفه ټاکل فرض دي او څومره لوی فرض!

۳. خلافت په اسلام کې د دولت د نظام په توګه پېژندل شوی دی، چې سیاسي چارې سمبالوي او د خلیفه له لوري مخ ته وړل کېږي. ځکه سیاست د خلکو د چارو د سرپرستۍ په مانا دی او د خلافت او خلیفه اساسي دنده د امت د چارو تنظیم او سرپرستي ده او د حاکم له لوري د چارو سمبالولو ته سیاست  وایي.

د «سیاسة» (سیاست) لغات رېښه په عربي ژبه کې د «ساس» - «یسوس» څخه سرچینه اخلي چې مانا یې د حاکم له خوا د چارو تنظیم ده. په المحیط قاموس کې راځي: "وسست الرعیة سیاسة: امرتها و نهیتها "  چې مانا یې ده "ما خلکو ته امر وکړ او ما هغوی منع کړل "

دا لغات په مختار الصحاح کې د "س و س" تر عنوان لاندې ذکر شوی دی: (ساس الرعیة یسوسها سیاسة)

د خلیفه له لوري د امت د چارو سرپرستۍ په اړه د لاندې احادیثو په شمول ډېر احادیث شته:

البخاری له ابن شهاب څخه روایت کړی دی... چې سالم ده ته ویلي چې عبدالله بن عمر وایي: ما د رسول الله صلی الله علیه وسلم څخه واورېدل چې ویې ویل:

»كُلُّكُمْ رَاعٍ، وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ، الإِمَامُ رَاعٍ وَمَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ «...

ژباړه: له تاسو څخه هر یو شپون دی او د خپلې رمې مسوول دی. امام د خپل رعیت ساتونکی دی او د خپلو خلکو په اړه مسوول دی.

ځکه نو دا د خلیفه دنده ده چې چارې تنظیم کړي او د لغوي مانا له مخې؛ د حاکم له لوري د خلکو د چارو تنظیم ته سیاست وایي.

۴. د دویمې پوښتنې په اړه: ایا په دونیا کې جزا د اخرت په ورځ د ګناه کفاره کېدای شي؟ دا حقیقت لري خو په هغه صورت کې چې شرعي جزاګانې د یو اسلامي دولت له لوري تطبیق شي یعنې داسې دولت چې په بما انزل الله سره حکم وکړي، نه داسې دولت چې د بشر په لاس جوړ شوي قانون له مخې حکم کوي. د دې وضاحت په لاندې ډول دی:

مسلم په خپل مسند کې د عباده بن صامت څخه روایت کوي چې وایي: "کله چې موږ په یو ټولي کې ناست وو، نو رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«تُبَايِعُونِي عَلَى أَنْ لَا تُشْرِكُوا بِاللهِ شَيْئًا، وَلَا تَزْنُوا، وَلَا تَسْرِقُوا، وَلَا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللهُ إِلَّا بِالْحَقِّ، فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللهِ، وَمَنْ أَصَابَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَعُوقِبَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ، وَمَنْ أَصَابَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَسَتَرَهُ اللهُ عَلَيْهِ، فَأَمْرُهُ إِلَى اللهِ، إِنْ شَاءَ عَفَا عَنْهُ، وَإِنْ شَاءَ عَذَّبَهُ»

ژباړه:  له ما سره بیعت وکړئ، چې په عبادت کې به له الله سبحانه وتعالی سره هېڅ شی شریک نه نیسئ، زنا به نه کوئ، غلا به نه کوئ او هېڅ نفس به نه وژنئ پرته له هغه نفس څخه چې الله سبحانه وتعالی یې د حق له مخې مرګ روا کړی وي. په تاسو کې چې هر څوک پر دغه بیعت وفا وکړي، د ده بدله به د الله سبحانه وتعالی سره وي او کوم څوک چې له دغو ګناهونو څخه د یوې ګناه مرتکب شي او په دونیا کې د دغه ګناه جزا وویني، نو دغه جزا به دده لپاره د کړې ګناه کفاره شي. څوک چې دا ګناهونه ترسره کړي او الله سبحانه وتعالی یې افشاء نه کړي، نو د ده معامله د الله سبحانه وتعالی سره پاته کېږي. که یې خوښه وي جزا به ورکړي او که یې خوښه وي، نو عفوه به ورته وکړي.

دا حدیث ښیي چې که څوک په دونیا کې مجازات شي، نو په اخرت کې به یې د ګناه لپاره کفاره شي او د قیامت په ورځ به ده ته د دې ګناه په مقابل کې نورې جزاګانې نه ورکول کېږي. له حدیث څخه څرګندېږي؛ هغه جزا چې د ګناه لپاره کفاره ګرځي باید د اسلامي دولت له لوري تطبیق شوې وي. په کوم دولت کې چې د شرعي احکامو د تطبیق په خاطر له خلیفه سره "بیعت" شوی وي. ځکه خو  رسول الله صلی الله علیه وسلم حدیث په دې الفاظو سره پیل کړی دی:

«تُبَايِعُونِي... فَمَنْ وَفَى مِنْكُمْ فَأَجْرُهُ عَلَى اللهِ، وَمَنْ أَصَابَ شَيْئًا مِنْ ذَلِكَ فَعُوقِبَ بِهِ فَهُوَ كَفَّارَةٌ لَهُ»

ژباړه: له ما سره بیعت وکړئ... په تاسو کې چې څوک پر دغه بیعت وفا وکړي، د ده بدله به د الله سبحانه وتعالی سره وي او کوم څوک چې له دغو ګناهونو څخه د یوې ګناه مرتکب شي او په دنیا کې د دغه ګناه جزا وویني، نو دغه جزا به دده لپاره د کړې ګناه کفاره شي.

ځکه نو هغه جزا چې د ګناه کفاره ګرځي د بیعت شتون ته اړتیا لري. بیعت له هغه حاکم سره کېږي چې یوازې د اسلام له مخې حاکمیت کوي. پر همدې اساس کومه جزا چې په اخرت کې د ګناه کفاره ګرځي باید د داسې دولت له لوري تطبیق شوی وي چې د اسلام پر اساس حاکمیت کوي.

الله سبحانه وتعالی عالم او حکیم ذات دی.

ستاسي ورور عطاء بن خلیل ابو الرشته

ژباړن: بریالی کاکړ

 

د مطلب ادامه...

د پانګوالۍ او نژادي تبعیض ترمنځ اړیکه

خبر:

 په امریکا کې د سپین پوستي پولیس افسر په لاس د تورپوستي افریقايي الاصله- امریکايي، جورج فلوېډ د وحشیانه وژنې او سیستماتیک نژادي تبعیض پر وړاندي لاریونونه روان دي. په برېټانیا کې د لاریونو تر څنګ، د دې هېواد په تاریخ کې د غلامانو پېر وپلورونکو او د تاریخ په اوږدو کې د تېرو شویو استعماري څېرو مجسمو ته د خلکو پام اوښتی، دغو څېرو په ګڼو هغو دولتونو کې د تورپوستو غلامانو د استثمار او نژادي تبیعض په وده کې د پام وړ رول لوبولی، چې یو وخت د لوېدیځ امپریالېزم تر حاکمیت لاندې وې. لاریون کوونکو د جون په اوومه د یکشنبې په ورځ، د نژادي تبعیض پر وړاندې د انګلستان په بریسټول ښار کې د ایډوارډ کالسټن مجسمه را وغورځوله. نوموړی په برېټانیا کې د غلامانو سوداګر و، چې د ۱۷مې پېړۍ په پای کې کارابین او د امریکا نورو برخو ته د نږدې ۸۵ زرو افریقايي اسیرانو د لېږد مسوول و . دغه راز لاریون کوونکو د اکسفورډ پوهنتون په انګړ د امپریالېست سیسل روډز (Cecil Rhodes) د مجسمې له منځه وړلو غوښتنه هم کوله، نوموړی په جنوبي افریقا کې د ۱۹مې پېړۍ سوداګر او سیاستوال و، چي ډېری ورته د سپین پوستو پلوی، برتانیوي استعمارګر او د تعصب د سېمبول په سترګه ګوري. لاریون کوونکو د برېټانیا پخواني لومړي وزیر وینسټون چرچیل پر مجسمه د «یو نژاد پرست و» الفاظ ولیکل، چې لامل یې د نوموړي استعماري او تعصبي ویناګانې او کړنې وې.

تبصره:

له شک پرته چې دا تاریخي څېرې، د برېټانیې د نژادپالنې او استعمار د تورې دورې د تاریخ نښې دي. خو بیا هم پانګوال نظام د دا ډول اشخاصو پر مټ مخته ځي او دا ډول فاسدې کړنې پکې ترسره کېږي. دغه راز دې ته یې لاره هواره کړې، چې له تورپوستو او نورو لږکیو سره نژادي تبعیض تر سره او استثمار شي. په حقیقت کې د تورپوستو د غلامۍ په اړه ډېر اکاډمیک اسناد، دا په ډاګه کوي چې د سپین پوستو برترۍ او د غلامۍ په مټ مفتو مزدورانو د امریکايي پانګوال نظام ‎«اقتصادي ماشین» پر حرکت راوستلی و. په حقیقت کې د امریکا او برېټانیې اقتصادي وده او پرمختګ تر ډېره پر تورپوستو غلامانو ولاړ و او په خپلو خاورو او نورو دولتونو کې یې د نژادي تبعیض او د نژادي بېلتون پالیسیو پلي کولو ته ترغیب کاوه. د دواړو هېوادونو سیاسي او تجارتي اشرافو د اطلس اقیانوس دواړو لورو ته د غلامانو د تجارت له کبله زیاتې شتمنۍ ترلاسه کړې. د توماس جیفرسن په شمول د امریکا بنسټ ایښودونکو، چا چې د امریکا د ازادۍ اعلامیه لیکلې وه او بیا د دې هېواد د اساسي قانون د بنسټ په توګه ومنل شوه – دوی ټولو د غلامانو د تجارت له کبله ډېر مالونه تر لاسه کړي دي. دوی ځکه د یاد قانون د له منځه وړلو مخالفت کاوه چې د ځمکو سپین پوستو خاوندانو او نورو تجارانو ته یې اقتصادي ګټه رسېدله. کومو غلامانو چې د وړیا مزدورانو په توګه په امریکايي مزرعو کې کار کاوه، په برتانیه کې یې د مانچیسټر او برمینګهم نساجي کارخونو ته پنبه برابروله، تر څو نوې برېټانوي کارګره طبقه ټوکر ترې جوړ کړي. والټر جانسن، د هارورډ امریکايي پوهنتون د تاریخ استاد او د غلامۍ د تاریخ مخکښ لیکوال په ۲۰۱۸م کال کې لیکلي: «پانګوالي او غلامي یو د بل لپاره لازم او ملزوم وو، د مانچیسټر تاریخ د میسيسيپي له تاریخ سره نېغه اړیکه لري» ځکه خو د غلامانو کرنیزو ځمکو په ملي او نړیوال اقتصاد کې حیاتي رول درلود. د برېټانیې صنعت او سوداګري د اطلس اقیانوس دواړو لورو ته د برېټانیې، افریقا او امریکا تر منځ د غلامانو په سوداګرۍ سره وغوړېد. بي بي سي لیکي: «د ځینو تولیداتو لکه تنباکو، بورې او پنبې پروسیس او وېش د دې لامل شول چې د برېټانيې په لنګرځایونو، ګدامونو، فابریکو، تجارتي مرکزونو او بانکونو کې په پراخه کچه پانګونه وشي. د دې ګټو له کبله په ښار او اطراف کې سوداګرو مجلل کورونه او ماڼۍ جوړې کړې. د برېټانیې ښارونو لکه: لندن، بریسټول ګلاسګو او لیورپول وده وکړه او د غلامۍ لپاره مستعمرو نور هم اهمیت پیداکړ. له همدې امله خو نورو ښارګوټو او بندرونو هم هڅه کوله تر څو له دې ګټور تجارت څخه ګټه تر لاسه کړي.»

د مالي چارو ځیني امریکايي کارپوهان او ژورنالیستان په ډاګه وایي چې د نژاد پر بنسټ غلامۍ او مالي کپیټلېزم د پرمختګ تر منځ اړیکې وې. د بېلګې په ډول نیکول هنا جونز امریکایي څېړنیز لیکوال او ژورنالېست چې د مدني حقونو په اړه لیکنې کوي لیکي: «هغه ګټې چې د برمته شویو تورپوستو مزدورانو څخه لاسته راغلي، د امریکا له ځوان ملت سره یې مرسته وکړه، تر څو د جګړې پورونه ادا کړي او زموږ ډېرو ارزښتمنو پوهنتونونو ته یې مالي ملاتړ برابر کړی. دا د غلامانو د وجود او د دوی د مزدورۍ پر مټ د تولیداتو بې رحمه سوداګري او مالي ګټې وې چې د والسټریټ څخه یې د بانکولۍ، بیمې او سوداګرۍ یو غوړېدونکی سکټور جوړ کړ او د نیویارک ښار یې په نړیوال مالي مرکز بدل کړ.»

ان کله چې په ۱۸۶۵م کې غلامي په پوره توګه په امریکا کې پای ته ورسېده، ځینې نور قوانین لکه «د تور پوستو قانون» او «جیم کرو قوانین» وضع شول، تر څو په اقتصادي لحاظ په امریکا کې له تورپوستو څخه ګټه واخیستل شي. دا قوانین د دې لپاره وو، چې په هېواد کې د ارزانه تورپوستو کارګرو شتون یقیني کړي او په اقتصاد کې تورپوستو ته د پښو ایښودلو ځای پیدا نه شي، تر څو شتمني یوازې د سپین پوستو اشرافو تر منځ پاته شي.

د بېلګې په ډول: د تور پوستو د قانون له مخې دا وضع شوي وو، چې په بېلابېلو ایالتونو کې تور پوستان کوم ځای، کوم وخت، څه ډول او د څومره مبلغ په بدل کې کار کولی شي. جنوبي کارولینا داسې یو قانون وضع کړ چې تورپوستي  له مزدورۍ او بزګرۍ پرته بله هېڅ دنده نه شي تر سره کولی، که نور کارونه کوي باید له ۱۰ څخه تر ۱۰۰ ډالرو پورې کلنۍ مالیه ورکړي. نورو ایالتونو د تورپوستو لپاره د ملکیت لاس ته راوړل محدود کړی وه. دغو قوانینو نژادي تبعیض د امریکایي پانګوال نظام په ریښه بدل کړ او د تورپوستانو اقتصادي او ټولینزه انزوا یې د دې هېواد د سپین پوستو اشرافو لپاره په مالي امکاناتو بدله شوه.... چې تر نن ورځې هم همدا واقعیت شته. له همدې امله خو، د غلامۍ ډېری ماهرین وایي چې یو ظالم نظام د غلامۍ ځایناستی شو چې په نوې بڼه ظلم کوي. په نیویارکر مجله کې د ژورنالېست نیکولاس لیمان یو مطلب د روان کال په می میاشت کې نشر شو چې لیکلي: «غلامي یو ځل د امریکايي پانګوالۍ بنسټ و، د دې هېواد له وروستني تاریخ څخه څرګندېږي چې اوس هم د دې نظام دغه بنسټیز محرک چې غلامي ده جریان لري». دی لیکي چې د وخت په تېرېدو سره یوازې په امریکا کې د نژداي طبقه بندۍ او اقتصادي استثمار بڼې تغیر کړی دی.

ځکه خو د پانګوالۍ او نژادي تبعیض ترمنځ اړیکه په فاحش ډول څرګنده ده، له دې څخه دا جوتېږي چې پانګوال نظام هېڅکله ټولو خلکو ته د خدمت تکل نه لري. د دې نظام طبیعت او تمرکز پر دې دی چې د محدودو کسانو په لاسونو کې به وي او دوی به په امریکا او نورو دولتونو کې پر تورپوستو او نورو اقلیتونو ظلم کوي او د ټولنیزو او اقتصادي ګټو څخه د دې ډلو محرومیت د دې نظام یو میراث دی. برعکس، اسلامي نظام یعنې د نبوت پر منهج خلافت د ټولو مخلوقانو لپاره جوړ شوی چې تور او سپین، مسلمان او کافر، نارینه او ښځې ته پرته له کوم توپیر څخه کار وکړي، ځکه دا نظام د ټول بشر د خالق، الله سبحانه وتعالی له لوري رالېږل شوی. دا حقیقت چې د اسلام په ۱۴۰۰کلن حاکمیت کې مختلف نژادونه، ملیتونه او دینونه په مساوي ډول د قانون له مخې له امنیت او نېکمرغۍ څخه برخمن وو؛ د همدې نظام د بریالیتوب لپاره کافي دلیل دی.

د حزب التحریر  مرکزي مطبوعاتي دفتر ته

لیکواله: د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر د ښځو برخې مسووله

د مطلب ادامه...

د مسلمانانو د خلیفه په توګه پر حضرت عثمان د نظر توافق

  • خپور شوی په فقهي

پوښتنه:

السلام‌علیکم‌ورحمت‌الله‌وبرکاته!

د خلافت دولت په دستګاوو کتاب کې د کاندیانو د محدودیت فقرې په ۳۱مه پاڼه کې داسې راغلي: «وروسته عبدالرحمن له پنځو پاتې کسانو سره بحث وکړ او هغه یې دوو تنو (علي او عثمان) ته محدود کړ. تر هغه وروسته خلکو رایه اچوونه وکړه او عثمان د خلیفه په توګه وټاکل شو.» په ۳۳مه پاڼه کې راغلي چې علي او عثمان یې ځانته راوغوښتل: «وروسته یې د علي لاس ونیو.» ولې یې د علي لاس ونیو، په داسې حال کې چې عثمان د خلیفه په توګه ټاکل شوی و؟ ستاسو ورور ابو عزیزی

ځواب:

وعلیکم‌السلام‌ورحمت‌الله‌وبرکاته!

هغه څه چې عبدالرحمن بن عوف ته څرګند و چې خلکو د خلیفه په توګه د علي ټاکل کېدل غوښتل، که د عمر او ابوبکر په څېر د هر څه په تړاو حکم وکړي چې هغوی حکم کړی و، که دغه قضیه د هغوی د خلافت په وخت کې پېښه شوې وي، نو علي په دې شرط موافقه ونه کړه، خو عثمان موافقه وکړه. په دې وخت کې عثمان خلیفه وټاکل شو او په ټوله کې حضرت عمر شپږ تنه د خلافت پوسټ لپاره کاندیدان کړل. وروسته عبدالرحمن ابن عوف خپل ځان له لېسته بهر کړ، له پنځو تنو سره یې خبرې وکړې او هغوی یې دوو تنو ته ورسول.

حضرت علي او حضرت عثمان نور کسان وکیلان ونیول، وروسته یې له خلکو د نظر غوښتنه وکړه او د خلکو نظر دا شو چې عثمان به خلیفه شي، خو دا خبره دا مسله نه واضح کوي چې عثمان د همدې مشورې په ترڅ کې خلیفه وټاکل شو؛ بلکې د علي د رد او د عثمان د منلو له کبله عثمان خلیفه وټاکل شو. ټول ګمان کوي چې د (استطلع رائی الناس) او (استقر الرائی علی عثمان خلیفه) کلمو په منځ کې د عطف توری (و) د عطف لپاره ترتیب دی. په داسې حال کې چې داسې نه ده. ځکه عطف توری (و) یوازې د عطف مفهوم وړاندې کولی شي. نو که ووایو: عمر او خالد راغلل؛ دا جمله دا مانا نه رسوي چې دواړه یوځای راغلي دي، دا مانا لري چې یو پر بل پسې راغلي دي. د بېلګې په توګه، یو تر غرمې وړاندې او بل تر غرمې وروسته راغلل. په همدغه ډول دې جملې د خلکو رایه واخیسته. یعنې په شپه کې دا کار پای ته ورسېد او عثمان د خلیفه په توګه وټاکل شو. د سهار تر لمانځه او له علي او عثمان څخه تر پوښتنې وروسته.

د توضح لپاره دا خبره کوم: عبدالرحمن د خلکو نظر واخیست او ویې لیدل چې خلک علي غواړي؛ که یې شرط ومني او یا نه. تر هغه وروسته عبدالرحمن علي او عثمان راوغوښتل، شرط یې علي ته وړاند کړ هغه ونه مانه. وروسته یې عثمان ته وړاندې کړ او هغه موافقه ورسره وکړه. وروسته پایله دا شوه چې د خلیفه په توګه رایه د عثمان په برخه شي.

هیله ده چې موضوع روښانه شوې وي.

ستاسو ورور شیخ عطا بن خلیل ابوالرشته

ژباړه: بهیر «ویاړ»

 

د مطلب ادامه...

خلافت د بشپړ عدالت او بشریت ته د ریښتیني نجات لپاره طرحه شوی دی

  • خپور شوی په سیاسي

اې ویاړلی امته!

تاسو د ټولو امتونو بهترین امت یئ، چې بشریت ته وړاندې شوی یاست. ځکه تاسو د هغه څه ملاتړ کوئ چې الله سبحانه وتعالی یې امر کړی. تاسو له هغه څه څخه منعه کوئ، چې الله سبحانه وتعالی منعه کړي دي او تاسو پر الله سبحانه وتعالی اېمان او باور لرئ. ستاسو عزت، وقار او پر نړۍ مو حاکمیت ټول د اسلام له برکته وو. که چیرې تاسو پاته راغلي یاست او خپل مقام مو له لاسه ورکړی، نو دا به ستاسو د ژوند په چارو کې د اسلام د یو جامع نظام د نه شتون له امله وي. د خلافت د نشت له امله د ژوند له عملي ډګر څخه اسلام کډه کړې ده. هغه خلافت چي ټول مسلمانان یې د یوه جسد په حیث د خلافت دولت تر چتر لاندې راټول کړي وو او په هغه څه یې حکم کاوه چې الله سبحانه وتعالی ورته را لېږلي وو. په دې ډول خلافت د مسلمانانو او غیرمسلمانانو د ژوند چارې په ټولې نړۍ کې اداره کولې او دا دولت څوارلس پېړۍ د نړۍ ښاغلې او داسې ځلېدونکې ړنا وه چې بشر یې تر ننه ساری نه دی لیدلی. [1]

الله سبحانه وتعالی اسلامي امت د داسې غوره او بې سارې ټولنې په توګه توصیف کړې، چي تر ننه یې ساری نه دی لیدل شوی. اسلام د بشر ټولو ستونزو ته د حل لار لري. د دې تر څنګ اسلامي امت هم هرې ستونزي ته د حل لار لري. دا ثابته شوې چې د دغو ستونزو حلارې یوازې په یوه قوي دولت کې دي، بل هېڅ هم د مسلمانانو ستونزې نه شي حلولای. په ۱۹۹۵م کې د سربرنیسیا د ټولوژنې نه هېرېدونکې پېښه د ګڼو نورو پېښو په څېر داسې بېلګې دي، چې د خلافت تر ړنګېدو وروسته امت ترې ځورېږي. دا پر دې دلالت کوي چې امت به هېڅکله له خلافت پرته ریښتینی امن، عدالت او حفاظت ونه ویني.

د سربرینسیا په داخل او شاوخوا سیمو کې د ۱۹۹۵م د جولای له ۱۰مې څخه تر ۱۹ پورې پېښې ټولو ته څرګندې دي. د دغو څو ورځو په جریان کې ۸ زره بوسنیایي مسلمانان وروسته له هغه د بوسنیا صربي ځواکونو قتل عام کړل،[2]  چې د ملګرو ملتونو ځواکونو بې دفاع مسلمانان همداسې پرېښودل. د اروپا او مرکزي اسیا لپاره د بښنې نړیوال سازمان پخواني رییس، جان ډالهیشن په ۲۰۱۵ م کې د یوې مطبوعاتي اعلامیې له لارې ویلي: «دوې لسیزې وروسته نړۍ له هغه ناوړه جنایت څخه سترګې اړولي، چې له ۱۹۴۵م وروسته د اروپا پر خاوره ترسره شوی. د سربرینسیا د ټولوژنې قرباني شوې کورنۍ لاهم د عدالت په تمه دي. سربرینسیا نه یوازې دا چې موږ ته د بشر له لوري د ویجاړئ یوه بېلګه راښیي، بلکې دا هم راښیي چې نړیواله ټولنه د ټولو په سر کې د ټولوژنې په مخنیوي کې پاته راغلې. د شلو کلونو په جریان کې د بوسینیا او هرزګوینیا رهبران له دې څخه انکار کوي، چې دا ومني د قربانیانو جسدونه چېرې ښخ شوي دي، دوی نه په لفظي او نه هم په استعاري ډول د دې منلو ته تیار دي. هرڅومره چې مجرم مصؤن وي او مړي په ډلیزو قبرونو کې پاتې وي، هغومره به دغه درناکه ټپ په چټکۍ سره توکمیز بېلتون ته لار هواره کړي.» [3]

امت تر ننه د خپلو کورنیو د قربانیانو ویر کوي او هېڅوک نشته چې د دوی دا ویر ورڅخه لرې او یا د ټولوژنې عاملینو ته شزا ورکړي. د امت پر وړاندې د دې بې عدالتۍ پر خلاف، د اسلام تاریخ موږ ته دا راښیي چې یو وخت د مسلمانانو د وقار ساتلو په موخه څه ډول چلند کېده. د بېلګې په ډول، رسول الله صلی الله علیه وسلم د مدینې مسلمانان د یوې ښځې د عزت د دفاع په خاطر چمتو کړل، چې د بني قینقاع د قبیلې د یوه کس لخوا ورته سپکاوی شوی و. همدارنګه خلیفه معتصم بالله یو قوي اسلامي لښکر د روم امپراطورۍ د عموریه نظامي کلا پر لور ولېږه، تر څو د هغې مسلمانې خور ننګه وکړي، چې د یو رومي عسکر له لوري يې حجاب څیرې شوی و. دا د صلاح الدین ایوبي مېړانه او هڅې وې چې صلیبیان یې مات او له بیت المقدس څخه وشړل. دا چې په پخوا زمانه کې مسلمانان د داسې بشپړ خوندیتوب څخه برخمن و، خو اوس نه دي. لامل یې دا دی چې رسول صلی الله علیه وسلم  او صحابوو خلافت درلود، چي د مسلمانانو د عدالت د تامین او د امت د عزت د ساتلو لپاره جوړ شوی و. په اوس وخت کې د مسلمانانو ښځې او ماشومان ځورول کېږي، جنسي تیری پرې کېږي او له خپلو سیمو شړل کېږي. بي دفاع ځوانان او سړي یې په سیستماتیک ډول جلا شوي، په قتل رسیدلې او ښخ شوي، یوازې د دې لپاره چي دوی بوسینیایي مسلمانان وو او نړۍ سترګې پرې پټې کړې.

د بشر په واسطه جوړې شوې ایدیولوژیانې هېڅکله له اسلام سره د پرتلنې وړ نه دي، ځکه دا ایډیالوژیانې کله هم د هغې ایدیولوژۍ په څېر نه شي کاملېدای، چې الله سبحانه وتعالی را لېږلې ده. کله چې امریکایانو، برتانویانو یا اروپایانو بې وزلې او اړمن هېوادونه اشغال کړل او ځانونه یي د دوی مرستندویان وښودل، په اصل کې د دوی هدف د بهرنۍ پالیسۍ موخې لاس ته راوړل و، دوی هلته یوازې په ځورونو، وژنو، تباهۍ او استثمار لاس پورې کړ چې تر اوسه روان دی. د خلافت موخه له جګړې څخه دا نه ده چي خلک تباه کړي او خپل ملکیت ترې جوړ کړي، بلکې موخه یې دا ده چې د دغو سیمو اوسېدونکي د ریښتني عدالت او خوندیتوب میوه وڅکي، ترڅو فاسد حاکمیت ته د پای ټکی کېښودل شي.

نامسلمانانو د اسلامي دولت تر چتر لاندې انصاف، ارامي او خوشحالي درلوده. ان د هسپانیې یهود چې کله په هسپانیه کې د احتساب پر مهال د عیسویانو لخوا قتل عام کېدل، دوی د خلافت د دولت مرکز ته وتښتېدل، هلته یې پناه یوړه او همالته د خلافت لخوا رسیدګي ورته وشوه. یهود هغه مهال او تر دې مخکې زمانه کې په هسپانیه کې د اسلام تر حاکمیت لاندې د خپل ځان لپاره یو طلایي دور ګڼي. ان د هند خلک، هغه که مسلمانان یا نامسلمانان دي او په سلګونو تاریخپوهان په هند کې د اسلام حاکمیت یوه طلایي دور ګڼي. هر کله چې مسلمانانو کوم هېواد فتحه کړی، هلته یې د الله سبحانه وتعالی د احکامو مطابق حاکمیت مخ ته وړی او د نامسلمانو اتباعو سره يي د الهي احکامو مطابق چلند کړی دی، د دوی ساتنه یې کړې او د دوی حقونه یې ورته تضمین کړي دي.

رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایي:

«أَلاَ مَنْ ظَلَمَ مُعَاهِدًا أَوِ انْتَقَصَهُ أَوْ كَلَّفَهُ فَوْقَ طَاقَتِهِ أَوْ أَخَذَ مِنْهُ شَيْئًا بِغَيْرِ طِيبِ نَفْسٍ فَأَنَا حَجِيجُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ»‏(ابوداود او بیهقې)

ژباړه: هر هغه څوک چي له هغه ذمې نامسلمان، چې له مسلمانانو سره د سولې تړون لري، ناوړه چلند وکړي یا د هغوی حقونو ته زیان واړوي یا د هغوی له توانایي څخه زیات بار ورباندې کېږدي، یا د هغوی له  اجازي او قناعت پرته کوم څه ځنې واخلي؛ نو د قیامت په ورځ به زه د هغوی پر خلاف ودرېږم.

د اسلام دغه غوره چلند چې له غریب او خپل نامسلمان (ذمې) تبعه سره یې تر خپل حاکمیت لاندې کوي، د دې لامل شو چې زیات شمېر یې اېمان راوړي. بشپړ عدالت او خوندیتابه د نامسلمانانو په زړونو کې د اسلام پر حاکمیت ډاډ یقیني کړ.

مشهور مالکي عالم امام القرافي په خپل کتاب «مراتب الاجماع» کې د ابن حزم وینا داسې بیانوي: «که چېرې په جنګ کې دوښمنان زموږ خاورې (د خلافت دولت) ته راشي او موخه یې پر کوم ذمي (نامسلمان اتباع) حمله وي، دا زموږ مکلفیت دی چی په پوره توان او وسلو سمبال د دوښمن په مقابل کې جګړه وکړو، ځکه دوی د الله سبحانه وتعالی او د هغه د رسول صلی الله علیه وسلم په امان کې دي. که چېرې موږ تر دې لږ څه وکړو، دا په دې مانا چې موږ د دوی د ژغورنې په تړون کې پاته راغلي یو.

نو هېڅ ایدیولوژي، هېڅ نظام، هېڅ دین یا هم د ژوند بله تګلاره له نورې نړۍ سره داسې عادلانه اړیکې نه شي تنظیمولای. په دې مانا چې د سربرینسیا ټولوژنه کومه نااشنا پېښه نه ده، بلکې دا اوسني ظالم پانګوال نظام څخه د اغېزمنې نړۍ طبعي پایله ده. اوسمهال هېڅ داسی یو دولت یا سازمان نشته چی د امت د وینې ساتنه وکړي او یا ان د بشر لپاره عدالت تامین کړي. اسلام یوازینۍ ایدیولوژي ده چې وایي: «د دولت له ټولو اتباعو سره باید مساویانه چلند وشي. پرته له دې چې د دوی دین، توکم، رنګ یا بل اړخ په پام کې ونیول شي. دولت له دې څخه منعه شوی دی چې د خپلو اتباعو تر منځ توپیري چلند وکړي. هغه که په هره برخه کې وي لکه، حاکمیت، قضا یا هم د چارو تنظیم.» [4]

 د خلافت تاسیسول د امت وجیبه ده او امت مسوول دی چې د دې هدف لاسته راوړلو لپاره کار وکړي. دا یوازینی دولت دی چې کولای شي په  پوره قوت او موثریت سره ټول بشر داسې رهبري کړي چې په دې دونیا او اخرت کې له ناورین څخه وژغورل شي او عدالت او امن یې تامین شي.

د حزب التحریر مرکزي مطبوعاتي دفتر لپاره

لیکواله: امنه عابد

 ماخذونه:

[1] د خلافت دولت جهاد او بهرنۍ پالیسي، ذاهد عوان سلام، د خلافت خپرونې ۲۰۰۱

[2] https://theconversation.com/remembering-srebrenica-more-than-20-years-on-99122.

[3] https://www.amnesty.org.uk/press-releases/srebrenica-families-victims-still-waiting-justice.

[4] د خلافت دولت د اساسي قانون مقدمه، حزب التحریر، شپږمه ماده

د مطلب ادامه...

له کووېډ ـ ۱۹سره د مبارزې په نامه، په دین کې بدعت رامنځته شوی دی

  • خپور شوی په کینیا

حکومت د دیني شورا په منځګړیتوب د سختو شرایطو په وضع کولو سره جوماتونه بیا پرانیستل. پنځلس کسیزې ډلې ته دنده ورکړل شوې وه، چې د کورنیو چارو وزارت، روغتیا وزارت او د والیانو له شورا سره په ګډه کار وکړي، تر څو د عبادتځایونو د بیا پرانیستلو لپاره شرایط وضع کړي. د لارښوونو په منځ کې دا هم راغلي و، چې په عبادتځایونو کې باید ۱.۵ متره ټولنیز واټن شامل وي او یوازې ۱۰۰ کسان کولای شي په عبادت کې برخه واخلي. دغه راز له ۱۳ کلونو کم عمره ماشومان او له ۵۸کالونو پورته کسان د لمونځ کولو او هغو خدماتو څخه، چې له یو ساعت څخه ډېر وخت نیسي منع شوي دي.

په دې اړه موږ حزب التحریرـ کینیا غواړو لاندې ټکي بیان کړو:

ـ د دیني شورا نظر یو سیکولریستی نظر دی، چې په اسلام کې هېڅ ځای نه لري. دا ځکه چې دا د بېلا بېلو مذهبونو تر منځ د متقابلو اړیکو غوښتنه کوي. دا د غرب په خوښه د نوي دین غوښتنه ده، چې غرب یې د اسلام پر ځای په ټوله نړۍ کې له مسلمانانو څخه غواړي. د دې نظر موخه دا ده چې مسلمانان خپلې اسلامي لارښوونې پرېږدي او د خپل دین لپاره د یو معیار په توګه سیکولر تصورات رامنځته کړي.

ـ د الله سبحانه وتعالی د وحې پر اساس اسلامي احکام د بشر له لوري له رامنځته شوي سیکولر قانون سره مخالف دي، چې اساس یې د بشر عقل دی او له چاپيریال سره سم نافذ او بدلون مومي. دلته به موږ مسلمانو علماوو ته یادونه وکړو چې ځينې یې د مسوولې شورا غړي هم دي، اسلامي احکام پرته له دې سرچینو د منلو وړ نه دي، لکه قرآن، سنت، اجماع او قیاس. دا د زړورو علماوو مسوولیت دی چې له وېرې پرته خپل غږ پورته کوي.

ـ د جماعت لمونځ زموږ د پيغمبر صلی الله علیه وسلم له لوري په ښکاره توګه په ډاګه شوی دی او له همدې امله د مشورې موضوع ته پکې ځای نه لیدل کېږي. په دې برخه کې، ټولو مسلمانانو ته لازمه ده چې د لمانځه اداکولو پر مهال له واټن پرته قطارونه جوړ کړي. مالک بن حویرث روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«وَصَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِي أُصَلِّي وَإِذَا حَضَرَتِ الصَّلَاةُ فَلْيُؤَذِّنْ لَكُمْ أَحَدُكُمْ ثُمَّ لِيَؤُمَّكُمْ أَكْبَرُكُم»

ژباړه: ...لمانځونه مو داسې ادا کړئ لکه ما چې خپل لمانځونه ادا کړل، کله چې د لمانځه وخت راورسېد،  له تاسو څخه یو باید اذان وکړي او بل مشر باید مخ ته شي.

احمد له عبدالله ابن عمر څخه روایت کوي چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«أَقِيمُوا الصُّفُوفَ فَإِنَّمَا تَصُفُّونَ بِصُفُوفِ الْمَلَائِكَةِ وَحَاذُوا بَيْنَ الْمَنَاكِبِ وَسُدُّوا الْخَلَلَ وَلِينُوا فِي أَيْدِي إِخْوَانِكُمْ وَلَا تَذَرُوا فُرُجَاتٍ لِلشَّيْطَانِ وَمَنْ وَصَلَ صَفّاً وَصَلَهُ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَمَنْ قَطَعَ صَفّاً قَطَعَهُ اللَّهُ»

ژباړه: صفونه منظم کړئ، اوږه په اوږه ودرېږئ، خالیګاوې ډکې کړئ، د خپلو وروڼو سره نرم اوسئ، د شیطان لپاره خالي ځای مه پرېږدئ. که څوک په صف کې ځای ونیسي، الله سبحانه و تعالی به ورسره یو ځای شي، که کوم یو صف مات کړي، الله سبحانه و تعالی به یې پرېږدي.

له پورتنیو شرعي شواهدو څخه په څرګند ډول ښکاري چې عبادت کوونکي دې ته اړه کول، تر څو د جمعې او یا هم د جماعت لمانځونو کې د ناروغۍ له امله ۱.۵ متره واټن رامنځته کړي، د ناروغۍ له نښو نښانو پرته دا په اسلام کې یو بدعت دی. سربېره پر دې، ساري ناروغي یو عذر دی چې جومات ته لاړ نه شئ، داسې نه چې لاړ شئ او له بل عبادت کوونکي سره یو متر واټن ولرئ.

په جومات کې یوازې ۱۰۰ عبادت کوونکو ته په لمانځه کې د ګډون اجازه ورکړل شوې ده، هغه مشران چې عمر یې له ۵۸ څخه لوړ دی او هغه ماشومان چې عمر یې له ۱۳ کلونو څخه ټيټ دی منع شوي دي. دغه حالت نه یوازې دا چې له اسلامي لارښوونو سره په ښکاره مخالفت بیانوي، بلکې دا غیر عادلانه عمل دی، چې الله سبحانه وتعالی یې نه خوښوي. دا د مشرتابه لوړ معیارونه دي چې په عبادت کوونکو باندې دا ډول سخت شرایط وضع کوي، په داسې حال کې چې موږ ګورو سړکونه، دفترونه، سوپر مارکېټونه او نور ځایونه پرته له دې چې عمر په نظر کې ونیول شي له خلکو څخه ډک دي! ایا دا په دې مانا ده چې کووېډـ۱۹ بل چېرې نه، یوازې په جوماتونو کې ده، جوماتونه باید بند پاتې شي، یا یوازې د محدودو عبادت کوونکو پر مخ پرانیستي وي!

موږ بیا ټینګار کوو چې دا ناورغي د الله سبحانه و تعالی له لوري یو جدي ګواښ او ازموینه ده چې خپل بندګان یې وآزمویي، تر څو د زړه له تله د هغه د وحې پيروي وکړي. د دې په رڼا کې، تر سختو شرایطو لاندې د شریعت خلاف د جوماتونو پرانېستل د مسلمانانو زړونه دردوي. موږ پوهېږو چې له اسلامي هېوادونو په یوه کې به د نبوت پر منهج راشده خلافت تاسیس او ټول جوماتونه به پرانیستل شي. دغه راز سهار او ماښام به د الله سبحانه و تعالی ذکر پکې کېږي.

شعبان معلم د حزب التحریرـ کینیا مطبوعاتي استازی

 

د مطلب ادامه...

د شرابو حراموالي په اړه!

  • خپور شوی په فقهي

پوښتنه:

شرعي قاعده ده؛ «هر هغه څه چې د حراموالي په اړه یې دلیل نه وي، مباح دي.» د دغې قاعدې پر اساس هر څه شي دي او تر هغه مهاله به مباح وي، چې د حراموالي په اړه یې نصوص نه دي راغلي. د بېلګې په توګه: یوه کس غلا وکړه، چې دلته غلا حرامه، غل ګنهګار او مجازات کېږي. که غلا شوی مال د انتقال وړ وي که نه، بېرته یې څښتن ته تسلیمېږي او د دغه مال د غلا حراموالی باقي پاتې کېږي. دا چې مال مباح دی، هر څوک کولی شي هغه چاته د ډالۍ او یا نفقې په توګه ورکړي او تر لاسه یې کړي. نه ستونزه شته پکې او نه هم د دواړو اړخونو غاړه پکې بندېږي. یوه بله قاعده ده؛ «د شرابو اصل حرام دی» یعنې د شرابو حراموالی د هغې د نشه کولو له کبله دی. نو د ټولو هغو شیانو څښل او پلورل حرام دي، چې نشه رامنځته کوي. په دغه برخه کې د شرابو حراموالی پخپله په شرابو پورې اړه لري، نو ایا ټول هغه شیان چې له شرابو سره د بیې پر مهال تړل شوي، هغه که د لېږد وړ وي که نه، شاملېږي؟ او ایا په دغه مساله کې د نشې رامځنته کول او شرابو حراموالی علت دی؟ که داسې وي، نو دا ډول قیاس کېږي؛ د هغو وسایلو بیا کارول جواز نه لري چې شراب پکې څښل شوي او یا هم پکې لېږدول شوي دي، ځکه دواړه شیان په علت کې سره ګډ دي. د وضاحت په هیله، الله تعالی دې تاسو ته خیر درکړي.  

ځواب

کله چې د شیانو د حراموالي په اړه دلیل نه وي، نو د هغو شیانو اصل مباح دی. خو ستاسو پوښتنه د شرابو د حراموالي د علت او همدارنګه د هغو لوښو په اړه ده، چې شراب پکې څښل او لېږدول کېږي. په دې اړه په هغه حدیث کې چې ابو داود له جابر بن عبدالله څخه روایت کړی، رسول الله صلی الله علیه وسلم فرمایلي دي:

«مَا أَسْكَرَ كَثِيرُهُ، فَقَلِيلُهُ حَرَامٌ»

ژباړه: هغه څه چې د زیاتو کارول یې سړی نشه کړي، نو د کمو کارول یې هم حرام دي.

 د حدیث شریف په متن کې واضیح شوې چې د شرابو د حراموالي لپاره علت نشته. ځکه که څوک لږ شراب هم وڅښي او نشه شي، نو حرام دي او فاعل یې د مجازاتو وړ دی. ځکه حدیث شریف د دې لپاره د کمو شرابو څښل حرام کړي، چې زیات یې نشه رامنځته کوي، نو کم یې هم حرام دي.

دغه حدیث ته ورته بل حدیث هم شته، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم په لسو حالاتو کې شراب حرام کړي او علت یې هم نه دی وړاندې کړی. حاکم په خپل مستدرک کې چې د صحیحین په اړه یې لیکلی، له عبدالله بن عبدالله بن عمر او هغه یې له پلار څخه روایت کړی دی، چې رسول الله صلی الله علیه وسلم وفرمایل:

«عَنَ اللَّهُ الْخَمْرَ، وَلَعَنَ سَاقِيهَا، وَشَارِبَهَا، وَعَاصِرَهَا، وَمُعْتَصِرَهَا، وَحَامِلَهَا، وَالْمَحْمُولَةَ إِلَيْهِ، وَبَايِعِهَا وَمُبْتَاعَهَا، وَآكِلَ ثَمَنِهَا»

ژباړه: الله سبحانه وتعالی پر شرابو، ساقي یې، څښونکي او حالت خرابوونکي یې، لېږونکي او رالېږونکي، پېرودونکي او پلورونکي یې او هغه څوک چې له دغو پیسو ګټه اخلي پر ټولو لعنت ویلی.

نو ټول هغه څښونکي شیان چې نشه رامنځته کوي، شراب دي. په حراموالي کې یې لږ او زیات مساوي دي او همدارنګه له علت پرته یاد لس حالتونه هم حرام دي. د حراموالي حکم یوازې په مکلفو اشخاصو پورې اړه لري، نه په شیانو پورې. یعنې حکم پر موټروان دی، نه پر موټر او نه پر هغه لوښي چې شراب پکې لېږدول شوي دي. طبراني په الکبیر کتاب کې له ابي ثغلبه خشني څخه روایت کړي، چې ویې ویل:

«أَتَيْتُ رَسُولَ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللهِ: ... وَأَنَا فِي أَرْضِ أَهْلِ الْكِتَابِ وَهُمْ يَأْكُلُونَ فِي آنِيَتِهِمْ الْخِنْزِيرَ وَيَشْرَبُونَ فِيهَا الْخَمْرَ فَآكُلُ فِيهَا وَأَشْرَبُ...؟ ثُمَّ قَالَ صلى الله عليه وسلم: «...وَإِنْ وَجَدْتَ عَنْ آنِيَةِ الْكُفَّارِ غِنًى فَلَا تَأْكُلْ فِيهَا، وَإِنْ لَم تَجِدْ غِنًى فَارْحَضْهَا بِالْمَاءِ رَحْضًا شَدِيدًا ثُمَّ كُلْ فِيهَا»

ژباړه: ویې ویل؛ رسول الله صلی الله علیه وسلم ته راغلم او ورته ومې ویل: زه د اهل کتابو په سیمه کې ژوند کوم، هغوی د خوګ د پوستکي په لوښو کې خوراک کوي او شراب څښي، زه کولی شم د هغوی له لوښو ګته واخلم؟ رسول الله صلی الله علیه وسلم یې په ځواب کې وویل: «... که دې د کفارو لوښو ته اړتیا نه درلوده، نو څه مه پکې خوره او که دې بل لوښی پیدا نه کړ، هغه ښه ومینځه او بیا یې پکې وخوره.

ستاسو ورور عطابن خلیل ابو رشته

ژباړن: حبیب الله

د مطلب ادامه...
Subscribe to this RSS feed

اسلامي خاورې

اسلامي خاورې

غربي هېوادونه

ټول لینکونه

د پاڼې برخې